ความเป็นมาของโครงการ

การพัฒนาเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมในระยะที่ผ่านมา ได้ก่อให้เกิดปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างรุนแรงทำให้ทรัพยากรธรรมชาติเสื่อมโทรมลง เนื่องจากการนำมาใช้ในการผลิตด้านต่างๆ การปนเปื้อนและสะสมของมลพิษที่ส่งผลต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตของประชาชน ทั้งนี้ ส่วนหนึ่งมีสาเหตุจากการผลิตที่ไม่มีประสิทธิภาพและพฤติกรรมการบริโภคของประชาคมโลกอย่างฟุ่มเฟือย จากปัญหาที่นับวันยิ่งทวีความรุนแรงและกว้างขวางในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา นานาประเทศจึงได้เริ่มมีการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ของการผลิตและการบริโภคเข้าสู่วิถีที่ยั่งยืน สำหรับประเทศไทย ตลอดเวลาที่ผ่านมา โครงสร้างการผลิตและบริการของไทยมีการใช้ทรัพยากรเป็นฐานหลักอย่างมาก ประกอบกับกระแสการบริโภคแบบวัตถุนิยม ยิ่งทำให้ผู้คนเกิดความต้องการบริโภคมากขึ้นจนบางกรณี มีการนำทรัพยากรมาใช้อย่างสิ้นเปลือง ไม่คุ้มค่าและไม่มีประสิทธิภาพ จนไม่สามารถเกิดหรือสร้างขึ้นมาทดแทนใหม่ได้ทันกับความต้องการใช้อีก ทั้งยังปล่อยของเสียที่เหลือจากการผลิตดังกล่าวให้เป็นภาระในการจัดการ ซึ่งบางประเภทก็เป็นสารอันตราย ที่มีผลให้คุณภาพสิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรมส่งผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยและคุณภาพชีวิตของสาธารณชนอีกด้วย รูปแบบการบริโภคและการผลิตที่ไม่ยั่งยืน ความต้องการที่มากเกินควร และการดำเนินชีวิตที่ฟุ่มเฟือยดังกล่าว

แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10 (พ.ศ. 2550 – 2554) กำหนดแนวทางการพัฒนา เรื่อง การปรับแผนการผลิตและพฤติกรรมการบริโภค เพื่อลดผลกระทบต่อฐานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ภายใต้ยุทธศาสตร์การพัฒนาบนฐานความหลากหลายทางชีวภาพและการสร้างความมั่นคงของฐานทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม ซึ่งที่ผ่านมา สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ได้ศึกษาและจัดทำยุทธศาสตร์การบริโภคที่ยั่งยืนสำหรับบริบทไทย(พ.ศ. 2549-2550) และนำเสนอแนวทางการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ดังกล่าวไปสู่การปฏิบัติ สร้างความรู้และความเข้าใจแก่สาธารณชน เพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคของคนในสังคมให้มุ่งสู่ความยั่งยืนมากขึ้น โดยการปลูกจิตสำนึกและสร้างค่านิยมใหม่เรื่องการบริโภคอย่างพอเพียง และให้ผู้บริโภคมีส่วนร่วมในการจัดการสิ่งแวดล้อม ผ่านการบริโภคสินค้าและบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

อย่างไรก็ตาม การขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การบริโภคที่ยั่งยืนไปสู่การปฏิบัติ จำเป็นต้องดำเนินการควบคู่ไปกับการส่งเสริมการผลิตที่ยั่งยืน เพื่อให้บรรลุสู่เป้าหมายการปรับแบบแผนการผลิตและพฤติกรรมการบริโภคที่จะลดผลกระทบต่อฐานทรัพยากรและสิ่งแวดล้อม อันเป็นแนวทางสำคัญในยุทธศาสตร์การพัฒนาบนฐานความหลากหลายทางชีวภาพ และการสร้างความมั่นคงของฐานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในช่วงแผนพัฒนาฯฉบับที่ 10 ดังกล่าว ในการผลักดันขับเคลื่อนยุทธศาสตร์เพื่อส่งเสริมให้เกิดการผลิตและบริโภคที่ยั่งยืน อันเป็นหนทางที่จะนำไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศต่อไปในอนาคตนี้ จำเป็นต้องมีกลไกบริหารในภาพรวมระดับนโยบายในรูปของคณะกรรมการระดับชาติเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน เพื่อทำหน้าที่ในการกำหนดกรอบทิศทางและยุทธศาสตร์ กำกับและบริหารจัดการเพื่อขับเคลื่อนสู่การปฏิบัติ รวมทั้งติดตามประเมินผลการดำเนินการตามยุทธศาสตร์ ตลอดจนประสานเชื่อมโยงยุทธศาสตร์การพัฒนาในมิติด้านต่างๆ ทั้งในมิติทางเศรษฐกิจ มิติทางสังคม และมิติทางสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นเอกภาพและบูรณาการเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศ และความอยู่เย็นเป็นสุขร่วมกันในสังคมไทย

วัตถุประสงค์

โครงการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การผลิตที่ยั่งยืนเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรในภาคการผลิตและการบริการ มีวัตถุประสงค์หลัก 4 ประการ ดังนี้

1. เพื่อพัฒนาและผลักดันยุทธศาสตร์การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืนไปสู่การปฏิบัติอย่างเป็นองค์รวม
2. เพื่อศึกษาทบทวนยุทธศาสตร์การบริโภคที่ยั่งยืนในเชิงลึกโดยเฉพาะในส่วนของการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรในภาคการผลิตเพื่อเสนอแนะแนวทาง มาตรการในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ ทั้งระยะสั้น ระยะกลาง และระยะยาว รวมทั้งแผนงานและโครงการสำคัญๆ (flagship) ตลอดจนมาตรการเร่งด่วนที่ควรต้องเร่งรัดดำเนินการ เพื่อขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ให้เกิดผลในทางปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม
3. เพื่อจัดตั้งกลไกการขับเคลื่อนและบริหารจัดการยุทธศาสตร์ในภาพรวมระดับนโยบายในรูปของคณะกรรมการระดับชาติเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
4. เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งของสำนักวางแผนการเกษตรทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สทว.) ในการพัฒนาองค์ความรู้และศักยภาพในการพัฒนาและขับเคลื่อนยุทธศาสตร์การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน รวมทั้งในการทำหน้าที่เป็นฝ่ายเลขานุการของคณะกรรมการระดับชาติที่จะจัดตั้งขึ้นให้สามารถดำเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เป้าหมาย

เป้าหมายของโครงการ ประกอบด้วย

1. ข้อเสนอการปรับปรุงยุทธศาสตร์การบริโภคที่ยั่งยืน โดยให้ความสำคัญกับยุทธศาสตร์ด้านการผลิตที่ยั่งยืนเพื่อการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรของภาคการผลิตและการบริการ และข้อเสนอแนะประเด็นยุทธศาสตร์ใหม่ๆ ในทางลึกที่เกี่ยวข้องกับยุทธศาสตร์ พร้อมทั้งเสนอแนะแนวทาง มาตรการ ในการนำยุทธศาสตร์ไปสู่การปฏิบัติทั้งระยะสั้น ระยะกลาง ระยะยาว รวมทั้งแผนงานและโครงการสำคัญๆ (flagship) ตลอดจนมาตรการเร่งด่วนที่ควรต้องเร่งรัดดำเนินการ เพื่อขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ให้เกิดผลในทางปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม
2. ผลักดันให้มีการจัดตั้งคณะกรรมการระดับชาติเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน เป็นกลไกในการบริหารจัดการในภาพรวมระดับนโยบาย เพื่อทำหน้าที่ในการกำหนดกรอบทิศทางและยุทธศาสตร์ กำกับและบริหารจัดการ ขับเคลื่อนยุทธศาสตร์สู่การปฏิบัติ ตลอดจนติดตามประเมินผลการดำเนินการตามยุทธศาสตร์ รวมทั้งประสานเชื่อมโยงยุทธศาสตร์การพัฒนาในมิติด้านต่างๆ ทั้งในมิติทางเศรษฐกิจ มิติทางสังคม และมิติทางสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นเอกภาพและบูรณาการ

กระบวนการศึกษา

กระบวนการและวิธีการศึกษา จะประกอบไปด้วย

1. การศึกษาทบทวนรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิ จากเอกสาร รายงาน และการสืบค้นทางอินเตอร์เน็ต ทั้งกรณีในประเทศและต่างประเทศ ประกอบด้วย
   • นโยบายและแผนระดับชาติ ยุทธศาสตร์ และแผนงานรายสาขาการผลิตทั้งในอดีต และปัจจุบัน
   • ผลการดำเนินงานในอดีต สถานการณ์ปัจจุบัน และแนวโน้มในอนาคตของการผลิตในรายสาขา
   • บทบาทการดำเนินงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ปัญหาและอุปสรรค
   • แนวคิด นโยบาย และมาตรการที่เกี่ยวข้องกับการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืนในบริบทสากล
   • ประสบการณ์การดำเนินงาน กลไก รูปแบบ ปัจจัยความสำเร็จ และปัญหาอุปสรรคของการผลิตที่ยั่งยืน
2. การวิเคราะห์ข้อมูล กรณีในประเทศ และข้อมูลกรณีต่างประเทศที่เหมาะสมกับบริบทของไทย จะนำมาวิเคราะห์เพื่อ
   • การวิเคราะห์กลไกกระบวนการและรูปแบบที่เกี่ยวข้องกับการผลิตที่ยั่งยืน
   • การวิเคราะห์เพื่อคัดเลือกกรณีศึกษา โดยให้ความสำคัญกับ
     • สาขาการผลิตที่สำคัญ
     • สาขาการผลิตที่มีแนวโน้มขยายตัว หรือ
     • สาขาการผลิตที่เป็นเป้าหมายเชิงนโยบาย
3. ในพื้นที่ที่คัดเลือกเป็นกรณีศึกษาเชิงลึก สำหรับการผลิตที่ยั่งยืนของไทย จะดำเนินการศึกษาประกอบด้วย
   • แนวคิด
   • กลไกและรูปแบบการผลิตที่ยั่งยืน
   • ผลการดำเนินงาน
   • เงื่อนไข/ปัจจัยของความสำเร็จ
   • ปัญหาและอุปสรรค
4. การวิเคราะห์เพื่อนำเสนอแนวทางการขับเคลื่อนการผลิตที่ยั่งยืน และยุทธศาสตร์การบริโภคที่ยั่งยืน ประกอบด้วย
   • แนวทางและมาตรการในการแปลงยุทธศาสตร์สู่การปฏิบัติ
   • กรอบแผนงานสำคัญ (Flagship)
   • มาตรการเร่งด่วนที่ต้องเร่งรัด
   • แนวทางการติดตามประเมินผล
   • การสร้างดัชนีชี้วัด
   • ฐานข้อมูลสนับสนุนการดำเนินงาน

โดยในระหว่างการศึกษาเชิงวิชาการดังกล่าวข้างต้น จะมีการจัดกิจกรรมการศึกษาโดยกระบวนการมีส่วนร่วม ทั้งจากการสัมภาษณ์เชิงลึก (Indepth Interview) การประชุมกลุ่มย่อย (Focus Group) และการสำรวจด้วยแบบสอบถาม (Questionaires) ควบคู่อย่างต่อเนื่อง และการจัดประชุมสัมมนา (Seminars) เพื่อรับฟังความคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากผู้ที่เกี่ยวข้องในภาคส่วนต่างๆ อย่างต่อเนื่อง ดังสรุปกระบวนการและขั้นตอนการดำเนินงาน ดังที่แสดงในรูปนี้